काठमाडौं । विज्ञानको संसारमा नयाँ युगको सुरुवात हुन सक्ने सम्भावना बोकेको एक महत्वाकांक्षी अनुसन्धानले विश्वभरका वैज्ञानिकहरूको ध्यान तानेको छ। मानव शरीरको वृद्धावस्थालाई सुस्त बनाउने मात्र होइन, उल्ट्याउने दाबी गरिएको जीन थेरापी ‘ईआर–१००’ को पहिलोपटक मानवमाथि क्लिनिकल परीक्षण सुरु भएको छ।
अमेरिकी खाद्य तथा औषधि प्रशासन (एफडीए) बाट अनुमति प्राप्त गरेपछि बोस्टनस्थित बायोटेक कम्पनी लाइफ बायोसाइन्सेसले पहिलो बिरामीमा उपचारको मात्रा दिएर परीक्षणको औपचारिक सुरुवात गरेको हो। वृद्धावस्था विज्ञान (लङ्गेभिटी साइन्स) क्षेत्रमा यसलाई पछिल्ला दशककै सबैभन्दा महत्वपूर्ण प्रयोगका रूपमा हेरिएको छ।
वैज्ञानिकहरूको बुझाइअनुसार मानिसको उमेर बढ्दै जाँदा शरीरका कोषिकाहरूमा विभिन्न जैविक परिवर्तनहरू जम्मा हुँदै जान्छन्। यिनै परिवर्तनका कारण कोषिकाको कार्यक्षमता घट्ने, अंगहरू कमजोर बन्ने र विभिन्न रोगहरूको जोखिम बढ्ने गर्छ। ईआर–१०० प्रविधिले यिनै कोषिकाहरूलाई पुनः युवा अवस्थातर्फ फर्काउने प्रयास गर्छ।
यो प्रविधि ‘सेलुलर रिप्रोग्रामिङ’ नामक अवधारणामा आधारित छ। यस प्रक्रियामा विशेष जीनहरूको सहायता लिएर वृद्ध कोषिकालाई आफ्नो जैविक स्मृति पुनः व्यवस्थित गर्न प्रेरित गरिन्छ। वैज्ञानिकहरूको विश्वास छ कि यसले उमेरसँगै हराउँदै गएको कोषिकीय क्षमता पुनः सक्रिय गर्न सक्छ।
यद्यपि, यस प्रकारको प्रविधि अत्यन्त संवेदनशील मानिन्छ। कोषिकालाई पुनर्जीवित गर्ने क्रममा अनियन्त्रित वृद्धि भएमा ट्युमर वा क्यान्सरको जोखिम बढ्न सक्छ। यही सम्भावित जोखिमलाई ध्यानमा राख्दै अनुसन्धानकर्ताहरूले उपचारमा विशेष सुरक्षा संयन्त्र समावेश गरेका छन्, जसले आवश्यक परे उपचारको प्रभावलाई रोक्न सक्ने व्यवस्था प्रदान गर्छ।
अहिलेसम्मको परीक्षण भने सीमित दायरामा केन्द्रित छ। वैज्ञानिकहरूले पहिलो चरणमा आँखासम्बन्धी गम्भीर समस्या भएका बिरामीहरूलाई छनोट गरेका छन्। विशेष गरी ग्लुकोमा तथा अप्टिक नर्भ क्षतिका कारण दृष्टि कमजोर भएका बिरामीमा उपचारको सुरक्षा र प्रभावकारिता परीक्षण गरिनेछ।
आँखा अनुसन्धानका लागि उपयुक्त अङ्ग मानिन्छ, किनकि उपचारको प्रभाव प्रत्यक्ष रूपमा अवलोकन गर्न सकिन्छ र सम्भावित जोखिमलाई पनि नियन्त्रणमा राख्न सहज हुन्छ। यदि आँखामा सकारात्मक परिणाम प्राप्त भएमा भविष्यमा अन्य अङ्गहरूमा समेत यही प्रविधिको परीक्षण विस्तार हुन सक्नेछ।
वृद्धावस्था विज्ञानका समर्थकहरूले यस अनुसन्धानलाई चिकित्सा क्षेत्रको सम्भावित क्रान्तिका रूपमा व्याख्या गरेका छन्। उनीहरूका अनुसार यदि प्रविधि सफल भयो भने अल्जाइमर, पार्किन्सन, मुटुरोग, कलेजोसम्बन्धी रोग तथा उमेरसँग सम्बन्धित अन्य जटिल स्वास्थ्य समस्याको उपचारमा नयाँ सम्भावना खुल्न सक्छ।
तर अधिकांश वैज्ञानिकहरू भने सावधानी अपनाउनुपर्नेमा जोड दिन्छन्। उनीहरूका अनुसार हालको परीक्षणको उद्देश्य उपचारले मानव शरीरमा सुरक्षित रूपमा काम गर्छ कि गर्दैन भन्ने मूल्यांकन गर्नु हो। त्यसैले अहिले नै ‘उमेर उल्ट्याउने औषधि’ विकसित भइसकेको निष्कर्ष निकाल्नु वैज्ञानिक रूपमा उचित हुँदैन।
विज्ञहरूका अनुसार मानव शरीरको जैविक घडीलाई पूर्ण रूपमा उल्ट्याउने अवधारणा अझै अनुसन्धानकै चरणमा छ। यद्यपि, ईआर–१०० को परीक्षणले वृद्धावस्था सम्बन्धी अनुसन्धानलाई नयाँ दिशा दिएको छ। आगामी महिनाहरूमा सार्वजनिक हुने सुरक्षा र प्रभावकारितासम्बन्धी तथ्यांकले यो प्रविधिको वास्तविक सम्भावना निर्धारण गर्नेछ।
यदि परीक्षण सफल भयो भने मानव स्वास्थ्य विज्ञानको इतिहासमा यो उपलब्धि खोप, एन्टिबायोटिक वा अंग प्रत्यारोपणजत्तिकै परिवर्तनकारी साबित हुन सक्ने अनुमान गरिएको छ। त्यसैले विश्वभरका वैज्ञानिक संस्था, औषधि कम्पनी र अनुसन्धान केन्द्रहरू अहिले यस परीक्षणको नतिजालाई निकै चासोका साथ हेरिरहेका छन्।
क्याटेगोरी : अन्तराष्ट्रिय
प्रतिक्रिया