बाह्य अर्थतन्त्र मजवुद : विदेशी मुद्रा सञ्चितिले भेट्टायो साढे ३९ खर्बको उचाइ

काठमाडौं । नेपालको बाह्य आर्थिक तथा वित्तीय क्षेत्रमा निकै ठूलो सुदृढीकरण र सबलता देखिएको छ। नेपाल राष्ट्र बैंकद्वारा हालै सार्वजनिक गरिएको आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को पहिलो महिना अर्थात् साउन मसान्तसम्मको वित्तीय तथ्याङ्कले मुलुकको अर्थतन्त्रमा अहिलेसम्मकै बलियो बाह्य क्षेत्र रहेको पुष्टि गरेको छ।

केन्द्रीय बैंकको प्रतिवेदन अनुसार समीक्षा अवधिमा देशको कुल विदेशी विनिमय सञ्चिति ३९ खर्ब ४६ अर्ब २३ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। यो अघिल्लो आर्थिक वर्षको असार मसान्तको तुलनामा १.२ प्रतिशतले बढी हो। अमेरिकी डलरको आधारमा गणना गर्दा पनि मुलुकको यस्तो सञ्चिति २५ अर्ब ८४ करोड डलर पुगेको तथ्याङ्कले देखाएको छ।

विदेशी विनिमय सञ्चितिमा देखिएको यो किसिमको तीव्र विस्तारले मुलुकको आयात व्यापार, भुक्तानी सन्तुलन र समग्र समष्टिगत अर्थतन्त्रलाई अत्यन्त सुरक्षित अवस्थामा उभ्याएको छ। राष्ट्र बैंकको तथ्याङ्क अनुसार अहिले कायम रहेको विदेशी विनिमय सञ्चितिको आकारले मुलुकलाई १८.८ महिनाको वस्तु तथा सेवा आयात धान्न पर्याप्त हुने देखाएको छ। अन्तर्राष्ट्रिय मापदण्ड अनुसार सामान्यतया तीनदेखि छ महिनाको आयात धान्न सक्ने सञ्चितिलाई पर्याप्त मानिने भए पनि नेपालसँग करिब १९ महिनाको आयात धान्न सक्ने क्षमता हुनु नेपाली अर्थतन्त्रको बाह्य मोर्चामा ऐतिहासिक उपलब्धि हो।

विदेशी मुद्राको यो अक्कलझुक्कल ढुकुटी र सञ्चिति लगातार उकालो लाग्नुपछाडि मुख्यतया देश भित्रिने विप्रेषण आप्रवाहमा भएको उच्च र गिणनीय वृद्धि प्रमुख कारण रहेको छ। चालु आर्थिक वर्षको पहिलो महिना साउनमा मात्रै मुलुक भित्रिने रेमिट्यान्स वा विप्रेषण आप्रवाह २१.२ प्रतिशतले बढेर २१५ अर्ब ५ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। यसैगरी, वैदेशिक रोजगारीका लागि अन्तिम तथा पुनः श्रम स्वीकृति लिने नेपालीहरूको संख्यामा आएको निरन्तरता र विदेशबाट प्राप्त हुने खुद द्वितीय आय (ट्रान्सफर) बढेर २२९ अर्ब ९८ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। यस किसिमको विप्रेषण र ट्रान्सफरको बाढीले बाह्य खाताहरूलाई पूर्ण रूपमा सन्तुलित पार्दै विदेशी मुद्राको भण्डारलाई अझ परिपक्व र सुदृढ बनाइदिएको छ।

समीक्षा अवधिमा बाह्य क्षेत्रका अन्य महत्वपूर्ण सूचकहरू पनि उत्तिकै सकारात्मक लयमा अगाडि बढेका छन्। मुलुकको चालु खाता ९४ अर्ब ५९ करोड रुपैयाँले बचतमा रहेको छ भने समग्र शोधनान्तर स्थिति ९० अर्ब ३४ करोड रुपैयाँले बचतमा कायम भएको छ। शोधनान्तर स्थिति र चालु खाता यति ठूलो आकारको बचतमा रहनुले बाह्य क्षेत्रबाट अर्थतन्त्रमा पर्ने दबाब र जोखिमहरू पूर्ण रूपमा टरेको सङ्केत गर्दछ। यसले नेपाल राष्ट्र बैंकलाई विदेशी मुद्रा बजारको चाप व्यवस्थापन गर्न र विनिमय दरको सन्तुलन मिलाउन निकै ठूलो स्पेस प्रदान गरेको छ।

कुल सञ्चितिमध्ये केन्द्रीय बैंक अर्थात् नेपाल राष्ट्र बैंकमा रहेको विदेशी विनिमय सञ्चिति ३५ खर्ब १७ अर्ब ९९ करोड रुपैयाँ पुगेको छ भने अन्य बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूसँग ४२८ अर्ब २२ करोड रुपैयाँ बराबरको सञ्चिति कायम भएको छ। समग्र कुल सञ्चितिमा भारतीय मुद्राको हिस्सा २१.८ प्रतिशत रहेको छ। विश्व बजारमा देखिएका खनिज तेल तथा सुन लगायतका वस्तुहरूको मूल्य शृङ्खलाका तीव्र उतारचढाव र भूराजनीतिक तथा बाह्य आर्थिक अनिश्चितताका बाबजुद नेपाली अर्थतन्त्रको बाह्य मोर्चा यो स्तरमा सबल हुनुले देश भित्रि अर्थतन्त्र र वित्तीय स्थायित्वको मार्गमा सकारात्मक ऊर्जा थपेको अर्थविद्हरूको विश्लेषण छ। आयात धान्ने क्षमता करिब १९ महिनाको हाराहारीमा पुग्नु र विदेशी मुद्राको प्राप्ति निरन्तर बढ्दै जानुले आगामी दिनमा सरकारलाई विकास निर्माणका नीतिहरू तथा आर्थिक सुधारका कार्यक्रमहरू अघि बढाउन बलियो आधार प्रदान गर्नेछ।