चीन र इरान मिलेर अमेरिकालाई यसरी झुक्याए

काठमाडौं । इरानले अमेरिकी प्रतिबन्धहरूबाट जोगिन चीनसँग एक विशेष प्रकारको वस्तु-विनिमय (बार्टर) प्रणाली अपनाएको छ, जसअन्तर्गत उसले तेलको बदलामा चीनबाट अर्बौँ डलर बराबरको सामान खरिद गरेको छ।

रोयटर्सलाई यो जानकारी दिने स्रोतहरूका अनुसार यस सम्झौतामा हवाई रक्षा (एयर डिफेन्स) उपकरणहरूसमेत समावेश थिए। अर्थात्, इरानले प्रत्यक्ष पैसाको कारोबार गर्नुको साटो अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिबन्धहरूको निगरानीबाट बच्न आफ्नो तेलको साटो चीनबाट आवश्यक सामानहरू लिएको हो।

वास्तवमा, अमेरिकाले इरानमाथि वर्षौँदेखि कडा प्रतिबन्धहरू लगाउँदै आएको छ, जसको उद्देश्य उसको तेल बिक्री र वैदेशिक मुद्राको पहुँचलाई रोक्नु हो। यस वर्ष युद्ध सुरु भएपछि यी प्रतिबन्धहरूलाई अझ कडा बनाइएको छ। तर स्रोतहरूका अनुसार इरानले यी प्रतिबन्धहरूलाई छल्ने एउटा नयाँ बाटो पहिल्याएको छ।

सामान्यतया कुनै देशले तेल बेच्दा उसले डलर वा अन्य कुनै मुद्रामा भुक्तानी पाउँछ, जसलाई बैंकिङ प्रणालीमार्फत सहजै ट्र्याक (अनुगमन) गर्न सकिन्छ। तर बार्टर जस्तै देखिने यो प्रणालीमा पैसाको साटो सीधै सामानको साटासाट हुन्छ, जसले गर्दा कारोबारलाई ट्र्याक गर्न निकै कठिन हुन्छ।

स्रोतहरूका अनुसार यस व्यवस्थाअन्तर्गत इरानले चीनबाट खरिद गरेको सामानको मूल्य अर्बौँ डलर रहेको छ। यसमा सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कुरा के छ भने यस खरिदमा एयर डिफेन्स उपकरणहरू पनि सामेल छन्, अर्थात् हवाई आक्रमणबाट सुरक्षा प्रदान गर्ने सैन्य उपकरणहरू।

यो विषय यसकारण पनि महत्त्वपूर्ण छ किनभने यसले इरान आफ्नो आर्थिक आवश्यकता मात्र नभई सैन्य क्षमतालाई समेत सुदृढ बनाउन यो बाटोको प्रयोग गरिरहेको छ भन्ने प्रस्ट पार्छ। चीन लामो समयदेखि इरानको ठूलो तेल खरिदकर्ता रहँदै आएको छ, र यो नयाँ जानकारीले दुई देशबीच बढ्दै गएको आर्थिक तथा रणनीतिक सम्बन्धतर्फ इशारा गर्दछ।