अमेरिकाको ५० संघीय राज्यहरु र संविधान

विश्वका २८ मुलुकहरु संघीय संरचनामा छन । यसमध्ये पछिल्लो पटक नेपाल पनि संघीय संरचनाको राजनैतिक-प्रशासनिक अभ्यासमा छ । सन् २०१५ को संविधानले नेपाललाई संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र बनाएको छ । यसको मुख्य संरचना तीन तहको सरकार संघीय सरकार, प्रदेश सरकार (७ प्रदेश) र स्थानीय सरकार (महानगर, उपमहानगर पालिका नगरपालिका र गाउँपालिका) हुन् । संविधानले केन्द्र, प्रदेश र स्थानीय तहबीच अधिकार बाँडफाँड गरेको छ। संघीय संसद दुई सदनको हुन्छ प्रतिनिधि सभा र राष्ट्रिय सभा यहि सभाले राष्ट्रपति राष्ट्रप्रमुख र प्रधानमन्त्री सरकार प्रमुखको गठन गर्छ ।

अमेरिका विश्वकै पुरानो संघीय लोकतान्त्रिक प्रणालीमध्ये एक हो। यसको मुख्य संरचना दुई तहको संघीय फेडरल सरकार र राज्य स्टेट सरकार (५० राज्य) छन् । प्रत्येक राज्यको आफ्नै संविधान, संसद, अदालत र गभर्नर हुन्छ। संघीय सरकारले रक्षा, विदेश नीति, मुद्रा आदि हेर्छ । राज्यहरुले शिक्षा, प्रहरी, स्थानीय कानून आदि सञ्चालन गर्छन्। संघीय संसदलाई संयुक्त राज्य कंग्रेस भनिन्छ, जसमा : सिनेट माथिल्लो सदन तथा हाउस अफ रिप्रेजेन्टेटीभ तल्लो सदन हुन्छन । राष्ट्रपति नै राष्ट्रप्रमुख र सरकार प्रमुख दुवै हुन्छन् ।

नेपाल र अमेरिकाको संघीय संरचनाको आधारभूत मूख्य फरक नेपालमा तीन तह (संघ–प्रदेश–स्थानीय) सरकार, अमेरिकामा मुख्य रूपमा दुई तह संघ र राज्य (फेडरल–स्टेट) सरकार छन । नेपालमा संसदीय प्रणाली र अमेरिकामा राष्ट्रपतीय प्रणाली लागु छ। यहाँ अमेरिकी संघ राज्य संरचनाको बारेमा मात्र चर्चा गरिने छ ।

अमेरिकाको संघीय संविधान (United States Constitution) संसारको सबैभन्दा पुरानो संविधान हो । अझै पनि जीवित लिखित राष्ट्रिय संविधान हो । सन् १७८७ मा फिलाडेल्फियाको संवैधानिक सम्मेलनमा तयार पारिएको थियो । सन् १७८८ मा अनुमोदित भएको र १७८९ मार्च ४ देखि लागू भएको हो। यो संविधान छोटो र संक्षिप्त छ । यसमा प्रस्तावना (Preamble), ७ वटा अनुच्छेद (Articles) र हालसम्म २७ वटा संशोधन (Amendments) भए। यहि संविधान संशोधनको माध्यमबाट १३ वटा राज्यबाट सुरु भएको राज्यहरु हाल ५० राज्यमा विभाजित छ । यहाँ तिनै राज्यहरुको चर्चा यहाँ हुनेछ ।

(१)अमेरिकाको ५० संघीय राज्यहरु गठन मिति र आधार :
१३ वटा मूल राज्यहरू (Original 13 Colonies)
(१) डेलावेयर (Delaware, १७८७) — डेलावेयर कोलोनी
(२) पेन्सिलभेनिया (Pennsylvania, १७८७) — पेन्सिलभेनिया प्रोभिन्स
(३) न्यु जर्सी (New Jersey, १७८७) — न्यु जर्सी प्रोभिन्स
(४) जर्जिया (Georgia, १७८८) — जर्जिया कोलोनी
(५) कनेक्टिकट (Connecticut, १७८८) — कनेक्टिकट कोलोनी
(६) म्यासाचुसेट्स (Massachusetts, १७८८) — म्यासाचुसेट्स बे कोलोनी
(७) मेरिल्यान्ड (Maryland, १७८८) — मेरिल्यान्ड प्रोभिन्स
(८) साउथ क्यारोलिना (South Carolina, १७८८) — साउथ क्यारोलिना कोलोनी
(९) न्यु ह्याम्पशायर (New Hampshire, १७८८) — न्यु ह्याम्पशायर कोलोनी
(१०) भर्जिनिया (Virginia, १७८८) — भर्जिनिया कोलोनी
(११) न्यु योर्क (New York, १७८८) — न्यु योर्क प्रोभिन्स
(१२)नर्थ क्यारोलिना (North Carolina, १७८९) — नर्थ क्यारोलिना कोलोनी
(१३)रोड आइल्यान्ड (Rhode Island, १७९०) — रोड आइल्यान्ड कोलोनी
अन्य राज्यहरू (संक्षिप्त आधारसहित)
(१४) भर्मोन्ट (Vermont, १७९१) — स्वतन्त्र भर्मोन्ट रिपब्लिक (न्यु योर्कको दाबीबाट अलग)
(१५) केन्टकी (Kentucky, १७९२) — भर्जिनियाबाट अलग (९ काउन्टी)
(१६) टेनेसी (Tennessee, १७९६) — साउथवेस्ट टेरिटोरी
(१७) ओहायो (Ohio, १८०३) — नर्थवेस्ट टेरिटोरी
(१८) लुजियाना (Louisiana, १८१२) — लुजियाना खरिद (फ्रान्सबाट) को ओरलिन्स टेरिटोरी
(१९) इन्डियाना (Indiana, १८१६) — इन्डियाना टेरिटोरी
(२०) मिसिसिपी (Mississippi, १८१७) — मिसिसिपी टेरिटोरी
(२१) इलिनोइस (Illinois, १८१८) — इलिनोइस टेरिटोरी
(२२) अलाबामा (Alabama, १८१९) — अलाबामा टेरिटोरी (मिसिसिपी टेरिटोरीबाट)
(२३) मेन (Maine, १८२०) — म्यासाचुसेट्सबाट अलग (मिसौरी समझौता)
(२४) मिसौरी (Missouri, १८२१) — मिसौरी टेरिटोरी (लुजियाना खरिद)
(२५) आर्कान्सास (Arkansas, १८३६) — आर्कान्सास टेरिटोरी
(२६) मिचिगन (Michigan, १८३७) — मिचिगन टेरिटोरी
(२७) फ्लोरिडा (Florida, १८४५) — फ्लोरिडा टेरिटोरी (स्पेनबाट खरिद)
(२८) टेक्सस (Texas, १८४५) — स्वतन्त्र टेक्सस रिपब्लिकको annexation
(२९) आयोवा (Iowa, १८४६) — आयोवा टेरिटोरी
(३०) विस्कान्सिन (Wisconsin, १८४८) — विस्कान्सिन टेरिटोरी
(३१) क्यालिफोर्निया (California, १८५०) — मेक्सिकन सेसन (मेक्सिको युद्धबाट)
(३२) मिनेसोटा (Minnesota, १८५८) — मिनेसोटा टेरिटोरी
(३३) ओरेगन (Oregon, १८५९) — ओरेगन टेरिटोरी (बेलायतसँग सन्धि)
(३४) कन्सास (Kansas, १८६१) — कन्सास टेरिटोरी
(३५) वेस्ट भर्जिनिया (West Virginia, १८६३) — भर्जिनियाबाट अलग (गृहयुद्धमा)
(३६) नेभाडा (Nevada, १८६४) — युटा/नेभाडा टेरिटोरी (लुजियाना खरिद + मेक्सिकन सेसन)
(३७) नेब्रास्का (Nebraska, १८६७) — नेब्रास्का टेरिटोरी
(३८) कोलोराडो (Colorado, १८७६) — कोलोराडो टेरिटोरी
(३९) नर्थ डेकोटा (North Dakota, १८८९) — डेकोटा टेरिटोरीबाट
(४०) साउथ डेकोटा (South Dakota, १८८९) — डेकोटा टेरिटोरीबाट
(४१) मोन्टाना (Montana, १८८९) — मोन्टाना टेरिटोरी
(४२) वाशिङ्टन (Washington, १८८९) — वाशिङ्टन टेरिटोरी
(४३) आइडाहो (Idaho, १८९०) — आइडाहो टेरिटोरी
(४४) वायोमिङ (Wyoming, १८९०) — वायोमिङ टेरिटोरी
(४५) युटा (Utah, १८९६) — युटा टेरिटोरी
(४६) ओक्लाहोमा (Oklahoma, १९०७) — ओक्लाहोमा टेरिटोरी + इन्डियन टेरिटोरी
(४७) न्यू मेक्सिको (New Mexico, १९१२) — न्यू मेक्सिको टेरिटोरी (मेक्सिकन सेसन)
(४८) एरिजोना (Arizona, १९१२) — एरिजोना टेरिटोरी (न्यू मेक्सिको टेरिटोरीबाट)
(४९) अलास्का (Alaska, १९५९) — अलास्का टेरिटोरी (रूसबाट खरिद १८६७)
(५०) हवाई (Hawaii, १९५९) — हवाई टेरिटोरी (१८९८ annexation)

मुख्य गठन आधारहरु (समग्र)
औपनिवेशिक इतिहास : १३ मूल राज्यहरु
पुराना राज्यबाट अलग : केन्टकी, मेन, वेस्ट भर्जिनिया, भर्मोन्ट
संघीय टेरिटोरी : धेरैजसो (नर्थवेस्ट, साउथवेस्ट, लुजियाना, ओरेगन आदि)
खरिद (Purchase) : लुजियाना, फ्लोरिडा, अलास्का
युद्ध/Annexation : टेक्सस, क्यालिफोर्निया, न्यू मेक्सिको/एरिजोना (मेक्सिकन सेसन)
सन्धि : ओरेगन ।
यी राज्यहरू मुख्यतः ऐतिहासिक, भौगोलिक र राजनीतिक आधारमा गठन भएका हुन् । जाति, भाषा वा संस्कृतिका आधारमा होइन।

अमेरिकाको ५० संघीय राज्यहरूको गठन मुख्य रूपमा निम्न आधारमा भएको छ। संक्षिप्त र बुँदागत रूपमा:

ऐतिहासिक निरन्तरता र औपनिवेशिक इतिहास :

१३ वटा मूल उपनिवेशहरु (जस्तै: भर्जिनिया, म्यासाचुसेट्स, न्यु योर्क) बेलायती औपनिवेशिक काल खण्डका प्रशासनिक इकाइहरू थिए । यिनीहरुले स्वतन्त्रता पाएपछि (१७८७-१७९०) पहिलेका राज्य बने। पछि अन्य राज्यहरु उपनिवेशबाट अलग भए (जस्तै: मेन, वेस्ट भर्जिनिया) वा पुराना राज्यहरुबाट विभाजन गरेर बनाइए।

भूगोल र प्रशासनिक सुविधा :
धेरैजसो राज्यहरुको सीमा नदी, पहाड, रेखांश/अक्षांश जस्ता प्राकृतिक वा सरल रेखाहरुमा आधारित छन्। सन् १७८७ को उत्तर-पश्चिम अध्यादेश अनुसार भू-भागहरुलाई जनसंख्या पुगेपछि राज्य बनाइयो। सीमाहरु बसोबासकर्ता सुविधा, यातायात र प्रशासनका लागि खिचिएका हुन । जाति/भाषा अनुसार होइन।

जाति/जनजाति (मूल अमेरिकी जनजातिहरु) :
धेरै राज्यहरुको नाम जनजाति समुदायबाट आएको छ (जस्तै: अलाबामा, अलास्का, एरिजोना, आर्कान्सास, इलिनोइस, आयोवा, कन्सास, मिचिगन, मिनेसोटा, मिसिसिपी, मिसौरी, ओक्लाहोमा, टेनेसी, युटा, वायोमिङ आदि करिब २७ वटा)। तर राज्य गठन जनजाति आधारमा होइन । बसोबासकर्ताहरुको विस्तार र कंग्रेसको निर्णयबाट भएको हो। मूल अमेरिकी भूमिहरुलाई भू-भाग बनाएर राज्यमा रुपान्तरण गरियो।

भाषा :
कुनै पनि राज्य भाषा वा भाषिक समूहको आधारमा गठन भएको छैन। अमेरिका मुख्यतः अंग्रेजी भाषी छ, तर राज्यहरुमा विविधता छ (हवाईमा हवाई भाषालाई पनि आधिकारिक मानिन्छ)। नामहरुमा मात्र मूल अमेरिकी भाषाहरुको प्रभाव छ।

संस्कृति/सभ्यता :
राज्यहरुमा क्षेत्रीय संस्कृतिहरु छन् (न्यु इङ्ल्यान्ड, दक्षिण, मध्य-पश्चिम, पश्चिम आदि), जुन औपनिवेशिक बसोबासकर्ताहरुको पृष्ठभूमि (बेलायती, फ्रान्सेली, स्पेनियाली, जर्मन आदि), अर्थतन्त्र (बृहत् कृषि फार्म बनाम औद्योगिक) र भूगोलबाट आएको हो। तर राज्य गठन सांस्कृतिक एकताको आधारमा होइन । कंग्रेसले दासत्व भएको र नभएको राज्यहरु बीचको सन्तुलन, जनसंख्या र “प्रकट नियति” अनुसार बनायो।

रहलपहल :
अमेरिकी राज्यहरु जाति, भाषा वा सांस्कृतिक एकतामा आधारित छैनन्। तिनीहरु मुख्यतः ऐतिहासिक औपनिवेशिक सीमा, भौगोलिक सुविधा, भू-भाग विस्तार (खरिद, युद्ध, annexation), जनसंख्या वृद्धि र कंग्रेसको राजनीतिक निर्णयबाट गठन भएका हुन्। नामहरुमा मूल अमेरिकी प्रभाव छ, तर गठन प्रक्रिया बसोबासकर्ता-प्रेरित र संघीय हो। यो संघीय प्रणालीको हिस्सा हो, जसमा सबै राज्यहरु समान अधिकारसहित जोडिएका छन्।

थप समाचार

इरानी आक्रमणबाट अमेरिकाका २० वटा सैन्य स्थलमा क्षति

छिमेकी जेनजी विद्रोहको असर : भारतमा कक्रोज जनता पार्टी सडकमा

मलेसियामा १६ वर्षमुनिका बालबालिकालाई सामाजिक सञ्जालमा प्रतिबन्ध

भियतनाममा १२ महिनाको सम्झौता भएका विदेशी कामदारका लागि सामाजिक बीमा…

अमेरिका–इरान वार्तामा फेरि अन्योल, तेहरानले कडा सर्तबिना सम्झौता अस्वीकार्य हुने…

भारतले घटायो पेट्रोलियम पदार्थकाे निर्यात शुल्क, अब कति लाग्नेछ ?