दरबार हत्याकाण्डको पुनः अनुसन्धानको संकेत, २५ वर्षदेखि अनुत्तरित प्रश्नको खोजीमा राज्य ?
काठमाडौं । नेपालको आधुनिक इतिहासकै सबैभन्दा रहस्यमय र चर्चित घटनामध्ये एक मानिएको नारायणहिटी दरबार हत्याकाण्ड पुनः राष्ट्रिय बहसको केन्द्रमा आएको छ। गृहमन्त्री सुधन गुरुङले पदभार ग्रहण गरेसँगै उक्त घटनासम्बन्धी फाइल अध्ययन तथा अनुसन्धान प्रक्रिया अघि बढाउने संकेत दिएका छन्।
२०५८ साल जेठ १९ गते भएको दरबार हत्याकाण्डमा तत्कालीन राजा वीरेन्द्र, रानी ऐश्वर्य, युवराज दीपेन्द्रसहित राजपरिवारका अधिकांश सदस्यको ज्यान गएको थियो। घटनापछि गठित उच्चस्तरीय छानबिन समितिले आफ्नो प्रतिवेदन सार्वजनिक गरे पनि त्यसबारे उठेका धेरै जिज्ञासा र बहसहरू आजसम्म पूर्ण रूपमा साम्य हुन सकेका छैनन्।
राजनीतिक परिवर्तन, गणतन्त्रको स्थापना र विभिन्न सरकारको नेतृत्व परिवर्तन हुँदै आए पनि दरबार हत्याकाण्डको विषय समय–समयमा सार्वजनिक चासोको विषय बन्ने गरेको छ। पछिल्लो पटक सरकारले अनुसन्धानको सम्भावना औंल्याएसँगै पुराना प्रश्नहरू फेरि एकपटक चर्चामा आएका छन्।
विशेषज्ञहरूका अनुसार कुनै पनि ऐतिहासिक तथा संवेदनशील घटनाको पुनः अध्ययन गर्नु दोषी खोज्ने प्रयास मात्र नभई तथ्यको पुनः परीक्षण र इतिहासप्रति राज्यको जवाफदेहितासँग पनि जोडिएको विषय हो।
अझै चर्चामा रहेका केही प्रमुख प्रश्न
- घटनाको रात सुरक्षा संयन्त्रले के–कस्तो भूमिका निर्वाह गरेको थियो ?
- घटनास्थलबाट संकलन गरिएका सबै प्रमाणहरूको वैज्ञानिक परीक्षण पर्याप्त थियो कि थिएन ?
- छानबिन समितिलाई उपलब्ध गराइएका सूचनाहरू पूर्ण र निष्पक्ष थिए कि थिएनन् ?
- घटनास्थलको संरक्षण र व्यवस्थापन प्रक्रियाबारे किन विभिन्न प्रश्न उठ्ने गरेका छन् ?
- त्यसबेला उपलब्ध प्रविधि र अहिलेको वैज्ञानिक अनुसन्धान क्षमताबीचको अन्तरले नयाँ तथ्य उजागर गर्न सक्छ कि सक्दैन ?
- प्रत्यक्षदर्शी तथा जीवित साक्षीहरूको बयान पुनः अभिलेखीकरण गरिने सम्भावना छ कि छैन ?
- सार्वजनिक रूपमा फैलिएका विभिन्न दाबी र आधिकारिक निष्कर्षबीचको अन्तर कसरी स्पष्ट पारिनेछ ?
अनुसन्धानबाट के अपेक्षा ?
कानुनविद् तथा विश्लेषकहरूका अनुसार यदि सरकारले अनुसन्धान प्रक्रिया अघि बढाउने हो भने त्यसको आधार कानुनी, वैज्ञानिक र प्रमाणमुखी हुनुपर्छ। अनुसन्धानको उद्देश्य पूर्वाग्रह वा राजनीतिक व्याख्याभन्दा माथि उठेर सत्यतथ्यको खोजी हुनुपर्ने उनीहरूको धारणा छ।
घटनाको २५ वर्षपछि अनुसन्धानको कुरा उठ्नु आफैंमा महत्वपूर्ण मानिएको छ। यद्यपि यति लामो समयपछि प्रमाण संकलन, अभिलेख परीक्षण र तथ्य प्रमाणीकरण चुनौतीपूर्ण हुने विज्ञहरूको भनाइ छ।
दरबार हत्याकाण्ड नेपालको इतिहासमा गहिरो प्रभाव छोडेको घटना भएकाले यसको कुनै पनि नयाँ अनुसन्धानले केवल एउटा घटनाको पुनरावलोकन मात्र नभई इतिहासप्रति राज्यको दृष्टिकोण र जनताको जिज्ञासालाई सम्बोधन गर्ने प्रयासका रूपमा पनि हेरिएको छ।
अब सरकारको आगामी कदम, अनुसन्धानको ढाँचा र त्यसबाट प्राप्त हुने निष्कर्षले लामो समयदेखि उठ्दै आएका प्रश्नहरूलाई कति सम्बोधन गर्न सक्छन् भन्ने विषयमा सबैको ध्यान केन्द्रित भएको छ।
क्याटेगोरी : समाचार
प्रतिक्रिया