जेन–जी आन्दोलनपछि एउटै मञ्चमा चार पूर्वप्रधानमन्त्री : एकताको संकेत कि पुरानो राजनीतिको पुनरावृत्ति ?
काठमाडौं । भदौ २३ र २४ गते देशभर देखिएको जेन–जी आन्दोलनले नेपालको परम्परागत राजनीतिक नेतृत्वमाथि गम्भीर प्रश्न उठाएको थियो । यही आन्दोलनपछि पहिलो पटक चार जना वामपन्थी पूर्वप्रधानमन्त्री—केपी शर्मा ओली, पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’, माधवकुमार नेपाल र झलनाथ खनाल—एउटै मञ्चमा देखिनु राजनीतिक रूपमा अर्थपूर्ण घटनाका रूपमा हेरिएको छ ।
मदन भण्डारीको ७५औँ जन्मजयन्तीका अवसरमा मदन भण्डारी फाउन्डेसनले आयोजना गरेको कार्यक्रममा उनीहरू एकसाथ उपस्थित भए । कार्यक्रममा नेपालको कम्युनिष्ट आन्दोलन, मदन भण्डारीको विचार तथा वर्तमान राजनीतिक अवस्थाबारे छलफल गरियो । तर यो उपस्थितिलाई स्मृति समारोहको औपचारिकता मात्र मान्ने कि नयाँ राजनीतिक सन्देशका रूपमा बुझ्ने भन्ने प्रश्न उठेको छ ।
जेन–जी आन्दोलनले विशेषगरी युवा पुस्ताले पुराना राजनीतिक दल र नेतृत्वप्रति बढ्दो असन्तुष्टि प्रकट गरेको थियो । भ्रष्टाचार, सत्ता केन्द्रित राजनीति, अवसरवाद र विचारभन्दा पदलाई प्राथमिकता दिने प्रवृत्तिविरुद्ध युवाहरू सडकमा उत्रिएका थिए । यस्तो पृष्ठभूमिमा लामो समयदेखि नेपालको कम्युनिष्ट आन्दोलनको नेतृत्व गर्दै आएका चार नेताको एउटै मञ्चमा उपस्थितिले धेरैको ध्यान तानेको छ ।
यद्यपि, विश्लेषकहरूका अनुसार एउटै मञ्चमा देखिनु मात्र राजनीतिक एकताको संकेत भने होइन । विगतमा पनि एमाले–माओवादी एकता, नेकपाको गठन र त्यसको विघटनजस्ता घटनाले देखाएको छ कि व्यक्तिकेन्द्रित र सत्ताकेन्द्रित एकताले दीर्घकालीन राजनीतिक स्थिरता दिन सकेन । उल्टै त्यसले कम्युनिष्ट आन्दोलनलाई थप विभाजित बनायो ।
यही सन्दर्भमा अहिले उठिरहेको अर्को धारणा पनि महत्वपूर्ण छ । त्यसअनुसार अब पुराना नेताहरूबीच हुने कुनै पनि एकताले मात्र जनविश्वास फर्काउन सक्दैन । आत्मस्वार्थ, पदलोलुपता र गुटगत हितका आधारमा गरिने एकताको परिणाम नेपाली जनताले पटक–पटक भोगिसकेको तर्क गरिँदै आएको छ । त्यसैले सही क्रान्तिकारी कार्यदिशा, स्पष्ट नीति र सिद्धान्तका आधारमा नयाँ स्तरको एकता अभियान आवश्यक रहेको धारणा बलियो बन्दै गएको छ ।
यो दृष्टिकोणले नेतृत्वको अनुहारभन्दा पनि राजनीतिक चरित्र परिवर्तनलाई प्राथमिकता दिनुपर्ने सन्देश दिन्छ । यदि एकता शक्ति सन्तुलन मिलाउने वा सत्ता समीकरण बदल्ने उद्देश्यले गरिन्छ भने त्यसले नयाँ पुस्तालाई आकर्षित गर्न नसक्ने धेरैको बुझाइ छ ।
चार पूर्वप्रधानमन्त्रीको संयुक्त उपस्थितिले कम्युनिष्ट आन्दोलनभित्र संवादको सम्भावना देखाए पनि त्यसले तत्काल नयाँ राजनीतिक निष्कर्ष निकाल्ने आधार भने दिएको छैन । बरु जेन–जी आन्दोलनले उठाएका प्रश्नहरूको जवाफ पुरानो शैलीको समीकरणले दिन सक्छ कि सक्दैन भन्ने नै मुख्य परीक्षा हुनेछ ।
अन्ततः नेपालको कम्युनिष्ट आन्दोलनको भविष्य पुराना नेताहरू एउटै मञ्चमा उभिनुमा निर्भर छैन । विचार, नीति, संगठनात्मक रूपान्तरण र जनविश्वास पुनःस्थापित गर्ने क्षमताले मात्र त्यसको दिशा तय गर्नेछ । जेन–जी आन्दोलनपछि बनेको नयाँ राजनीतिक चेतनाका बीच अब नेपाली जनताले अनुहारको होइन, व्यवहार र कार्यदिशाको परिवर्तन खोजिरहेका छन् । यही यथार्थलाई बुझ्न नसके पुराना नेतृत्वहरूको कुनै पनि समीकरण फेरि एकपटक इतिहास दोहोरिने जोखिमबाट मुक्त नहुन सक्छ ।
क्याटेगोरी : राजनीति
प्रतिक्रिया